Τετάρτη, 17 Οκτωβρίου 2012

Η ιστορία ενός σοφού του μέλλοντος που ζούσε το 1750

Ρότζερ Μπόσκοβιτς (Roger Boscovich)


Μεταλλακτικός; Ταξιδιώτης του  χρόνου;  Εξωγήινος καμουφλαρισμένος ή ένας μεγάλος άγνωστος Μύστης πίσω  απ' αυτόν  τον  μυστηριώδη Σέρβο;

Ο Μπόσκοβιτς γεννήθηκε το 1711 στο Ντουμπρόβνικ: τουλάχιστον αυτό  δήλωνε όταν ήταν  14 χρονών και γράφτηκε στο κολέγιο των Ιησουιτών σαν ελεύθερος  φοιτητής, στη Ρώμη.  Μελετούσε μαθηματικά, αστρονομία και θεολογία. Το 1728 αφού  τελείωσε τη δοκιμασία του μοναχού,  μπήκε στο τάγμα των Ιησουιτών.  Το  1736 δημοσιεύει  μια  μελέτη για  τις κηλίδες του ήλιου. Το 1740 δίδασκε μαθηματικά στο κολέγιο Ρομάνουμ  και αργότερα έγινε επιστημονικός σύμβουλος του  Πάπα. Δημιούργησε ένα αστεροσκοπείο, ασχολήθηκε με την αποξήρανση των ελών του Ποντίν, ανακαίνισε τη  μητρόπολη του Αγίου Πέτρου, μέτρησε το μεσημβρινό  μεταξύ  Ρώμης  και  Ρίμινι,  σε δύο γεωγραφικές μοίρες. 

Κατόπιν εξερεύνησε διάφορες περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας και έκανε ανασκαφές  στα μέρη που ο Σλήμαν ανακάλυψε αργότερα την Τροία.  Έγινε  μέλος της Βασιλικής Αγγλικής  Εταιρείας στις  26 Ιουνίου του  1760 και  με την ευκαιρία  αυτή,  δημοσίευσε ένα μεγάλο ποίημα  στα λατινικά,  για  τα  ορατά φαινόμενα του ήλιου  και  της  σελήνης  για  τα οποία  οι σύγχρονοι  λένε:
«Είναι  ο Νεύτων με το στόμα  του  Βιργιλίου». Τον δέχτηκαν τα μεγάλα περιοδικά  της εποχής  και είχε μια  σημαντική αλληλογραφία με τον Τζόνσον  και  τον  Βολταίρο.  Το  1763 του δόθηκε η γαλλική  υπηκοότητα. Του  δίνουν τη  διεύθυνση του τμήματος οπτικού εξοπλισμού του  Βασιλικού Ναυτικού,  στο Παρίσι, όπου έζησε μέχρι το 1783. Ο Λάλαντ τον θεωρεί σαν το πιο μεγάλο σοφό εν ζωή. Ο Ντ'  Άλμπερ και ο Λαπλάς τρόμαξαν από τις τόσο προχωρημένες ιδέες του. Το 1785 αποτραβιέται στο Μπασάνο και αφιερώνεται στην έκδοση των απάντων του. Πέθανε στο Μιλάνο το 1787. 

Μόλις  στη δεκαετία του 1950, με την προτροπή της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης το έργο  άρχισε  να επανεξετάζεται και  κυρίως  η «Θεωρία  του  της  Φυσικής Φιλοσοφίας»  που  εκδόθηκε στη  Βιέννη το  1758. Η έκπληξη ήταν  πραγματικά μεγάλη. Ο Άλαν Μακέι, περιγράφοντας αυτό το έργο σ' ένα άρθρο του στο «Νέο Επιστήμονα» στις 6 Μαρτίου  1958 εκτιμά πως πρόκειται για ένα πνεύμα του  20ού αιώνα που έζησε και δούλεψε το 18ο. Φαίνεται  ότι ο Μπόσκοβιτς  ήταν μπροστά  όχι μόνο από την επιστήμη του καιρού του αλλά και από τη δική μας επιστήμη. Προτείνει μια συνολική θεωρία του σύμπαντος, μια γενική και μοναδική εξίσωση, που ανταποκρινόταν στη μηχανική, στη φυσική,  στη χημεία, στη βιολογία, ακόμα και στην ψυχολογία. Κατ' αυτή  τη θεωρία  η ύλη, το διάστημα και ο χρόνος δεν μπορούσαν να διαιρεθούν στο άπειρο, αλλά ήταν φτιαγμένη από σημεία:  από κόκκους. Αυτή η θεωρία  θυμίζει τις εργασίες  του Σάρον και του Χάιζενμπεργκ και μάλιστα η θεωρία αυτή του Μπόσκοβιτς έμοιαζε να τις έχει ξεπεράσει. 

Φαίνεται  πως γνώριζε πολύ καλά  το φως όσο και το μαγνητισμό, τον ηλεκτρισμό και  όλα τα χημικά φαινόμενα, όσα ήταν ήδη γνωστά  στον καιρό του, όσα ανακαλύφτηκαν στο μεταξύ  και όσα θα ανακαλύπτονταν μετά. Βρίσκουμε  σ' αυτή  τη θεωρία  τα κβάντα, την κυματοειδή μηχανική,  το άτομο που απαρτιζόταν από τους πυρήνες. Ο ιστορικός των επιστημών Γουέιτ βεβαιώνει πως ο Μπόσκοβιτς ξεπερνάει κατά  200 χρόνια την εποχή του και δεν μπορούσαν  να το καταλάβουν παρά μόνο  όταν  έγινε η ένωση  ανάμεσα στη σχετικότητα και την κβαντοφυσική. 

Λέγεται πως στην επέτειο  των 200 χρόνων  από  τη γέννηση του το έργο του θα  μπορέσει  να  εκτιμηθεί σωστά  σύμφωνα με την αξία  του. Δεν έχει δοθεί ακόμα  καμιά  εξήγηση γι' αυτή  την καταπληκτική περίπτωση. Στην ήδη  δημοσιευμένη αλληλογραφία (συλλογή  Μπέστερμαν) μεταξύ  του Μπόσκοβιτς και του Βολταίρου, βρίσκει κανείς κάποιες πολύ μοντέρνες ιδέες:

- Τη δημιουργία  ενός διεθνούς γεωφυσικού  έτους.
- Τη  μετάδοση της  ελονοσίας από  τα  κουνούπια.
- Τις πιθανές εφαρμογές του καουτσούκ (ιδέα  που εφαρμόστηκε από  τον Κονταμίν, φίλο  του  Μπόσκοβιτς).
- Την ύπαρξη πλανητών γύρω από  άλλα  αστέρια.
- Το γεγονός  πως είναι  αδύνατον να τοποθετήσεις τον ψυχισμό  σε μια  συγκεκριμένη περιοχή του  σώματος.
- Τη διατήρηση  του «κόκκου ποσότητας»  της κίνησης μέσα στον κόσμο,  (είναι η σταθερά  του Πλανκ που αναγγέλθηκε  το 1958). 

Ο Μπόσκοβιτς  έδωσε μεγάλη προσοχή στην αλχημεία,  δίνοντας έτσι ξεκάθαρες  ερμηνείες, επιστημονικά  τεκμηριωμένες  με τη γλώσσα μάλιστα της αλχημείας.  Γι' αυτόν π.χ. τα 4 στοιχεία, Γη, Νερό, Φωτιά, Αέρας δεν ξεχωρίζουν παρά μόνο με την ιδιαίτερη τακτική των μορίων χωρίς μάζα και βάρος που τα απαρτίζει, κάτι που αποκόβει την προχωρημένη έρευνα για την παγκόσμια  εξίσωση. Κάτι  που  είναι  πράγματι εντυπωσιακό στον Μπόσκοβιτς, είναι η μελέτη  που  έχει κάνει για τα ατυχήματα μέσα  στη φύση. Υπάρχει  ήδη η στατική μηχανική ενός Αμερικάνου σοφού  του Γουίλαρντ Γκιμπς  την οποία πρότεινε στα  τέλη του  19ου αιώνα και έγινε γνωστή  μόλις τον 20ό. Ανακαλύψαμε επίσης μια μοντέρνα ερμηνεία για τη ραδιενέργεια (τελείως  άγνωστη στο  18ο αιώνα) από μια σειρά εξαιρέσεων των φυσικών νόμων: αυτό που αποκαλούμε «οι στατιστικές διεισδύσεις των δυναμικών φραγμάτων». 

Γιατί άραγε  αυτό το εκπληκτικό  έργο δεν επηρέασε  τη μοντέρνα  σκέψη;  Γιατί  οι φιλόσοφοι και σοφοί  της Γερμανίας, που είχαν  στα  χέρια  τους  την έρευνα  μέχρι  τον πόλεμο  του 1914-18, ήταν οπαδοί των συνεχόμενων δομών, ενώ οι ιδέες  του Μπόσκοβιτς βασίζονταν ουσιαστικά στην ιδέα της ασυνέχειας.  Γιατί οι έρευνες σε βιβλιοθήκες  και οι ιστορικές εργασίες του Μπόσκοβιτς, μεγάλου ταξιδιώτη,  με έργο διασκορπισμένο  και του οποίου οι ρίζες ξεκινούσαν από μια χώρα που βρισκόταν συνεχώς σε αναταραχές, δεν μπόρεσε  να μελετηθεί  συστηματικά πάρα πολύ αργότερα. Όταν κάποτε θα μπορέσουν αυτά τα γραπτά να συγκεντρωθούν όλα, όταν θα ταξινομηθούν  και θα βρεθούν μαρτυρίες  σύγχρονων του,  τι  παράξενη και ιδιοφυής φιγούρα  θα φανερωθεί άραγε!

Πηγή: Λ. Πάουελς, Ζ. Μπερζιέ - "Η Αυγή των μάγων"

Δευτέρα, 8 Οκτωβρίου 2012

Η Ιστορία ενός μεγάλου μαθηματικού που βρισκόταν σε κατάσταση αγρίου



Σρινιβάσα Ραμανουχάν (Srinivasa Ramanujan)


Μια  μέρα  στις αρχές  του  1887 ένας  Βραχμάνος της επαρχίας του Μάντρας πήγε στο ναό της Θεάς Ναμαγκίρι. Ο Βραχμάνος είχε παντρέψει την κόρη του εδώ και πολλούς μήνες και το σπίτι του ζευγαριού παρέμενε ακόμα χωρίς απογόνους.  Ας τους δώσει η θεά Ναμαγκίρι τη γονιμότητα! Η Ναμαγκίρι εισάκουσε τις προσευχές. Στις 22 Δεκεμβρίου γεννιέται ένα αγόρι  και του δίνουν το όνομα Σρινιβάσα Ραμανουχάν Λιανγκάρ. Την παραμονή η θεά παρουσιάστηκε στη μητέρα για να της αναγγείλει πως το παιδί θα ήταν κάτι το εξαιρετικό. 

Το πήγαν στο σχολείο σε ηλικία 5 χρονών. Από την αρχή κατάπληξε τους πάντες με την εξυπνάδα του. Φαίνεται ήδη να γνωρίζει αυτά που μαθαίνουν. Του δόθηκε υποτροφία για το γυμνάσιο της Κουμπακόναν, όπου  προκαλεί  το θαυμασμό  των συμμαθητών  του και των καθηγητών  του. Είναι  15 χρονών.  Ένας από τους φίλους  του, του δανείζει από  την τοπική βιβλιοθήκη ένα βιβλίο. Αυτό το έργο που δημοσιεύτηκε σε δύο τόμους ήταν ένα μνη­μόνιο που σύνταξε ο Ζωρζ Σούμπριτζ, καθηγητής στο Κέμπριτζ. Περιλαμβάνει περιλήψεις και  εκθέσεις  χωρίς  αποδείξεις περίπου 6.000 θεωρημάτων. Είναι φανταστικό το πόσο επηρέασε το πνεύμα του νεαρού  Ινδού.  Ο εγκέφαλος του Ραμανουχάν αρχίζει ξαφνικά  να  λειτουργεί  κατά  τρόπο  τελείως  αδιανόητο για  μας. Αποδεικνύει όλους  τους  τύπους.  Αφού  εξάντλησε  τη  γεωμετρία καταπιάνεται με την άλγεβρα. Ο Ραμανουχάν θα διηγηθεί αργότερα πως η θεά Ναμαγκίρι  εμφανίστηκε σε αυτόν για να του εξηγήσει τους πιο δύσκολους υπολογισμούς.  Στα  16 του χρόνια αποτυχαίνει  στις εξετάσεις του γιατί παραμένει αδύνατος  στα αγγλικά και ανακαλείται  η υποτροφία του. Συνεχίζει μόνος, χωρίς στοιχεία, τις μαθηματικές  του εξερευνήσεις. Αποκτά κατ' αρχήν όλες τις γνώσεις σε αυτόν τον τομέα, που υπήρχαν  μέχρι το 1880. Μπορεί πια  να πετάξει  το σύγγραμμα του καθηγητή Σούμπριτζ. 
Πηγαίνει ακόμα πιο πέρα... 

Αυτός μόνος θα ξαναδημιουργήσει και θα ξεπεράσει κάθε μαθηματικό έργο του πολιτισμού μας, ξεκινώντας από  ένα μνημόνιο τουλάχιστον ατελές.  Η ιστορία της ανθρώπινης σκέψης δε γνωρίζει άλλη τέτοια περίπτωση.  Ο Γκαλονά ο ίδιος, ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς,  δεν είχε εργαστεί μόνος του. Είχε κάνει τις σπουδές του στο πολυτεχνείο που ήταν τότε το καλύτερο μαθηματικό κέντρο του κόσμου. Είχε πρόσβαση σε χιλιάδες έργα. Βρισκόταν σε επαφή με σπουδαίους σοφούς. Σε καμιά άλλη περίπτωση το ανθρώπινο  πνεύμα δεν ανυψώθηκε τόσο ψηλά με τόσο λίγη βοήθεια. 

Το 1909 μετά από χρόνια  μοναχικής  εργασίας  και φτώχειας ο Ραμανουχάν παντρεύεται. Ψάχνει για δουλειά. Τον συνιστούν σ' ένα  τοπικό  εισπράκτορα. Ήταν ο Ραματσάντρα Ράο,  φωτισμένος ερασιτέχνης των  μαθηματικών. Ο τελευταίος μας  άφησε μια  περιγραφή  της συνομιλίας τους.
«Ένας  βρώμικος ανθρωπάκος, αξύριστος, με κάτι μάτια που δεν είχα  ξαναδεί μπήκε  στην  κάμαρα μου μ' ένα  σημειωματάριο φθαρμένο κάτω.  Τον ρώτησα τι μπορούσα να  κάνω  γι' αυτόν. Μου είπε πως ήθελε να φάει για να μπορέσει να συνεχίσει τις  έρευνες  του».
Ο Ραματσάντρα Ράο του δίνει ένα μικρό μισθό. Αλλά ο Ραμανουχάν είναι πάρα  πολύ περήφανος.  Του βρίσκει τελικά μια θέση:  ένα  μέτριο πόστο λογιστή στο λιμάνι  του  Μάντρας. 

Το 1913 τον πείθουν να αλληλογραφήσει με τον  Άγγλο μαθηματικό  Χάρντυ  που  ήταν  τότε καθηγητής στο  Κέμπριτζ. Του γράφει και του στέλνει με το ίδιο ταχυδρομείο 20 θεωρήματα γεωμετρίας,  που μόλις είχε αποδείξει. Ο Χάρντυ θα 'γραφε στη συνέχεια:
«Αυτές οι σημειώσεις  θα  μπορούσαν να έχουν γραφτεί από  ένα μαθηματικό μεγάλου  βεληνεκούς. Κανένας κλέφτης ιδεών,  κανένας  φαρσέρ όσο ευφυής  και να ήταν  δεν θα  μπορούσε να συλλάβει τόσο ψηλές αφηρημένες ιδέες».   

Προτείνει αμέσως  στον Ραμανουχάν, να  έρθει  στο Κέμπριτζ. Αλλά η  μητέρα  έχει αντιρρήσεις για λόγους θρησκευτικούς. Για μια ακόμα φορά  η θεά Ναμαγκίρι  έσωσε την κατάσταση.  Παρουσιάστηκε  μπροστά στη γριά κυρία, για να την πείσει πως ο γιος της μπορεί να πάει στην Ευρώπη,  χωρίς να κινδυνεύει η ψυχή του και της έδειξε στο όνειρο τον Ραμανουχάν καθισμένο στο μεγάλο αμφιθέατρο  του Κέμπριτζ  ανάμεσα στους Άγγλους που τον θαύμαζαν. 

Στο τέλος του 1913 μπαρκάρισε.  Δούλεψε για  πέντε χρόνια  και βοήθησε πολύ στην πρόοδο  των μαθηματικών.  Εκλέχτηκε μέλος της Βασιλικής Εταιρείας Επιστημών,  ονομάστηκε καθηγητής στο κολέγιο  Τρινιτά  του Κέμπριτζ. Το  1918 πέφτει  άρρωστος  από  φυματίωση. Γύρισε στις Ινδίες, όπου  πέθανε  σε ηλικία  32 χρονών.

Σε όσους  τον γνώρισαν άφησε  μια  καταπληκτική ανάμνηση. Δεν ζούσε  παρά μόνο για τους αριθμούς. Ο Αρντύ τον επισκέφτηκε στο νοσοκομείο και του είπε πως πήρε ένα ταξί για να έρθει. Ο Ραμανουχάν ζήτησε τον αριθμό του ταξί:  1729
«Τι ωραίο νούμερο, φώναξε, είναι ο πιο μικρός που αν το διπλασιάσει μας δίνει  το  άθροισμα δύο  κύβων.  Στην  πραγματικότητα είναι  ίσο με 10 στον κύβο, συν 9 στον κύβο και επίσης 12 στον κύβο συν 1 στον κύβο»
Χρειάστηκαν έξι μήνες στον Αρντύ για να το αποδείξει και το ίδιο πρόβλημα για την τέταρτη δύναμη δεν έχει ακόμα  λυθεί! 

Η ιστορία  του Ραμανουχάν είναι απ'  αυτές  που δεν μπορεί  κανείς να τις πιστέψει.  Αλλά είναι τελείως αληθινή.  Δεν είναι δυνατόν να εκφράσεις με απλές λέξεις τη φύση των ανακαλύψεων του Ραμανουχάν. Πρόκειται για τα πιο αφηρημένα  μυστήρια της έννοιας  του αριθμού και  ιδιαίτερα των «απόλυτων  αριθμών». Λίγα πράγματα γνωρίζουμε γι' αυτά  που  ενδιαφερόταν ο Ραμανουχάν εκτός από τα μαθηματικά. Δεν ενδιαφερόταν για  την τέχνη και τη λογοτεχνία. Αλλά παθιαζόταν για κάθε τι παράδοξο. Στο Κέμπριτζ είχε ιδρύσει μια μικρή  βιβλιοθήκη και μια λίστα για όλα τα  φαινόμενα  που ήταν έξω από  τη λογική.